BERTRAND RUSSELL - PLATO'S UTOPIA - μέρος 1 (μετάφραση) - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

 

BERTRAND RUSSELL, PLATO'S UTOPIA

μέρος 1 -  ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ

 

[ Παρατίθεται κατωτέρω απόπειρα μετάφρασης, έστω αδόκιμης και τραχείας, τη βοηθεία της μηχανής αυτόματης μετάφρασης της Coogle, με αρκετές επεμβάσεις εκ μέρους μου. Πρόκειται για το αρχικό μέρος από το δωδέκατο κεφάλαιο με τίτλο “Plato’s Utopia”, το οποίο αναφέρεται και αναλύει την «Πολιτεία» του Πλάτωνος. Το συγκεκριμένο δωδέκατο κεφάλαιο προέρχεται από το πρώτο βιβλίο (εν συνόλω τριών βιβλίων) του έργου του Bertrand Russell “History of Western Philosophy”, δεύτερη έκδοση, (1961), George Allen & Unwin, London.

  Έχουν αφαιρεθεί μερικά τμήματα (ελάχιστα) του πρωτότυπου κειμένου. Όπου υπάρχουν επικεφαλίδες σε αγκύλες δεν ανήκουν στο κείμενο, αλλά έχουν εντεθεί για την κατανόηση, ή έστω για την θεωρηθείσα ως υποβοήθηση της κατανόησης. Για το υπόλοιπο τμήμα του συγκεκριμένου δωδεκάτου κεφαλαίου, μεγαλύτερο σε έκταση σε σχέση με αυτό που παρουσιάζεται εδώ, και στο οποίο μάλιστα, ιδίως προς το τέλος του, παρουσιάζεται η κριτική του Russell για την «Πολιτεία» του Πλάτωνος, υπάρχει η πρόθεση, όχι όμως η δέσμευση, να παρουσιαστεί σε μεταγενεστέρα ανάρτηση.]  

 

 

Κεφάλαιο XIV

  Ο πιο σημαντικός διάλογος του Πλάτωνα, η «Πολιτεία», αποτελείται από τρία μέρη. Το πρώτο μέρος (κοντά στα τέλη του Βιβλίου V) συνίσταται στην κατασκευή μιας ιδανικής Κοινοπολιτείας.

  Η «Πολιτεία» του Πλάτωνος είναι η παλαιότερη από τις  Ουτοπίες.

  Ένα από τα συμπεράσματα στα οποία κατέληξαν είναι ότι οι ηγέτες πρέπει να είναι φιλόσοφοι.

  Τα βιβλία VI και VII αφορούν τον ορισμό της λέξης «φιλόσοφος». Αυτή η συζήτηση αποτελεί το δεύτερο μέρος.

  Η τρίτη ενότητα αποτελείται κυρίως από μια συζήτηση διαφόρων ειδών πραγματικών πολιτευμάτων και των πλεονεκτημάτων και ελαττωμάτων τους.

   Ο πρωταρχικός σκοπός της «Πολιτείας» είναι ο καθορισμός της δικαιοσύνης. Αλλά σε πρώιμο στάδιο αποφασίζεται ότι, επειδή όλα είναι πιο εύκολο να τα δούμε σε μεγέθυνση από ότι σε μικρό μέγεθος, θα είναι καλύτερα να ρωτήσουμε τι κάνει ένα δίκαιο κράτος από αυτό που κάνει ένα δίκαιο άτομο. Και δεδομένου ότι η δικαιοσύνη πρέπει να είναι μεταξύ των χαρακτηριστικών του καλύτερου το δυνατόν Κράτους που μπορεί να γίνει νοητό, ένα τέτοιο κράτος οριοθετείται πρώτα και στη συνέχεια αποφασίζεται ποια από τις ιδιότητές του θα ονομάζεται «δικαιοσύνη».

   Ας περιγράψουμε πρώτα την ουτοπία του Πλάτωνα στο γενικό της περίγραμμα και, στη συνέχεια, θα εξετάσουμε ζητήματα που προκύπτουν παρεμπιπτόντως.

    Ο Πλάτων ξεκινά αποφασίζοντας ότι οι πολίτες θα χωριστούν σε τρεις τάξεις: τον απλό λαό («δημιουργοί»), τους στρατιώτες («επίκουροι φύλακες»), και τους κηδεμόνες-επιτρόπους («παντελείς φύλακες»). Μόνον οι τελευταίοι, επιτρέπεται να έχουν πολιτική δύναμη. Πρέπει μάλιστα να είναι πολύ λιγότεροι αριθμητικά σε σχέση με τις δύο άλλες τάξεις του κράτους.

  Εν πρώτοις, φαίνεται ότι θα επιλεγούν από τον νομοθέτη («οικισταί»). Μετά από αυτό, θα προχωρήσουν συνήθως μέσα από την κληρονομικότητα, αλλά σε εξαιρετικές περιπτώσεις ένα πολλά υποσχόμενο παιδί μπορεί να προαχθεί από μια από τις κατώτερες τάξεις, ενώ μεταξύ των παιδιών των Κηδεμόνων («παντελών») ένα παιδί ή ένας νεαρός που δεν είναι ικανοποιητικός μπορεί να υποβαθμιστεί.

  Το κύριο πρόβλημα, όπως το αντιλαμβάνεται ο Πλάτων, είναι να διασφαλιστεί ότι οι Guardians-κηδεμόνες («παντελείς») θα εκπληρώσουν τις προθέσεις του νομοθέτη. Για το σκοπό αυτό θέτει διάφορες προτάσεις, εκπαιδευτικές, οικονομικές, βιολογικές και θρησκευτικές. Δεν είναι πάντοτε σαφές σε ποιο βαθμό αυτές οι προτάσεις ισχύουν και για άλλες τάξεις εκτός από εκείνης των «παντελών». Είναι ξεκάθαρο ότι ορισμένα από αυτά ισχύουν και για τους στρατιώτες («επικούρους»), αλλά κυρίως ο Πλάτων ασχολείται μόνον με τους «παντελείς»-«τελέους φύλακας», οι οποίοι πρόκειται να αποτελέσουν μία ξεχωριστή τάξη.  

 [  « Παιδεία » ]

   Το πρώτο πράγμα που πρέπει να ληφθεί υπόψη είναι η εκπαίδευση. Αυτή χωρίζεται σε δύο μέρη, τη μουσική και τη γυμναστική. Η κάθε μία έχει ευρύτερο νόημα από ό, τι σήμερα: «μουσική» σημαίνει ό, τι βρίσκεται στην επικράτεια των μουσών, και «γυμναστική» σημαίνει όλα όσα σχετίζονται με τη σωματική προπόνηση και την φυσική κατάσταση. Η «μουσική» είναι σχεδόν τόσο ευρεία όσο αυτή που πρέπει να ονομάσουμε «πολιτισμός» και η «γυμναστική» είναι κάπως ευρύτερη από ό, τι ονομάζουμε «αθλητισμό».

   Η κουλτούρα πρέπει να αφοσιωθεί στο να κάνει άντρες «ευγενείς», με την έννοια που, σε μεγάλο βαθμό λόγω του Πλάτωνα, η λέξη “gentlemen” είναι γνωστή στην Αγγλία. Η Αθήνα της εποχής του ήταν, από μια άποψη, ανάλογη με την Αγγλία τον 19ο αιώνα: υπήρχε στην κάθε μία (Αθήνα και Αγγλία) μία αριστοκρατία που απολάμβανε πλούτο και κοινωνικό κύρος, αλλά δεν είχε μονοπώλιο πολιτικής εξουσίας. Και σε κάθε μια τους (Αθήνα και Αγγλία) η αριστοκρατία έπρεπε να εξασφαλίσει όσο το δυνατόν περισσότερη δύναμη μέσω εντυπωσιακής συμπεριφοράς. Στην Ουτοπία του Πλάτωνα, όμως, η αριστοκρατία («φιλόσοφοι-βασιλείς») δεν ελέγχεται.

 

[ σοφία, σωφροσύνη, ανδρεία ]

    Η σοβαρότητα (gravity), η ευπρέπεια (decorum)  και η ανδρεία (courage)  φαίνεται να είναι οι ιδιότητες που κυρίως καλλιεργούνται στην εκπαίδευση.

 [ η λογοκρισία ]

  Θα πρέπει να υπάρχει μια αυστηρή λογοκρισία από πολύ νωρίς σχετικά με τη λογοτεχνία στην οποία έχουν πρόσβαση οι νέοι και τη μουσική που τους επιτρέπεται να ακούσουν. Οι μητέρες και οι «τροφοί» πρέπει να λένε στα παιδιά τους μόνο εξουσιοδοτημένες ιστορίες.

  Ο Όμηρος και ο Ησίοδος δεν επιτρέπονται, για διάφορους λόγους.

   Πρώτον, παρουσιάζουν τους θεούς να συμπεριφέρονται άσχημα περιστασιακά, κάτι που είναι υπονομευτικό.

   Οι νέοι πρέπει να διδαχθούν ότι το κακό δεν προέρχονται ποτέ από τους θεούς.

   Δεύτερον, υπάρχουν πράγματα στον Όμηρο και στον Ησίοδο που υπολογίζεται ότι κάνουν τους αναγνώστες τους να φοβούνται το θάνατο, ενώ όλα πρέπει να γίνουν στην εκπαίδευση ώστε να κάνουν τους νέους να είναι πρόθυμοι να πεθάνουν στη μάχη.

   Τα αγόρια μας πρέπει να διδαχθούν να θεωρούν τη δουλεία χειρότερη από το θάνατο, και ως εκ τούτου δεν πρέπει να έχουν ιστορίες καλών ανδρών που κλαίνε και θρηνούν, ακόμη και για το θάνατο φίλων.

  Τρίτον, το ήθος απαιτεί ότι δεν πρέπει να υπάρχει ποτέ δυνατός γέλωτας.

  Τέταρτον, υπάρχουν αποσπάσματα στον Όμηρο που υμνούν πλούσιες γιορτές και άλλα που περιγράφουν τη λαγνεία των θεών. Τέτοια εδάφια αποθαρρύνουν την εγκράτεια.

  Πέμπτον, δεν πρέπει να υπάρχουν ιστορίες στις οποίες οι κακοί είναι ευχαριστημένοι ή οι καλοί δυστυχισμένοι. Η ηθική επίδραση στα ευαίσθητα μυαλά μπορεί να είναι πιο ατυχής.

  Με βάση λοιπόν όλα τα ανωτέρω, οι ποιητές πρέπει να καταδικαστούν.

 

   Ο Πλάτων περνά σε ένα περίεργο επιχείρημα σχετικά με το «δράμα». Ο καλός άνθρωπος, λέει, θα έπρεπε να είναι απρόθυμος να μιμηθεί έναν κακό άνθρωπο. Τώρα τα περισσότερα έργα περιέχουν κακοποιούς. Επομένως, ο δραματουργός και ο ηθοποιός («υποκριτής») που παίζει το ρόλο του κακού, πρέπει να μιμηθούν ανθρώπους που είναι ένοχοι για διάφορα εγκλήματα. Όχι μόνο τους εγκληματίες, αλλά και τις γυναίκες, και τους σκλάβους και τους κατώτερους γενικά, δεν θα πρέπει να τους μιμούνται οι ανώτεροι άντρες.

   Τα έργα, επομένως, εάν βέβαια επιτρέπονται καθόλου, δεν πρέπει να περιέχουν χαρακτήρες εκτός από άψεγάδιαστους ανδρικούς ήρωες υψηλής καταγωγής. Η αδυναμία αυτού είναι τόσο εμφανής που ο Πλάτων αποφασίζει να αποβάλει τους δραματουργούς από την πόλη του. 

   Στη συνέχεια ερχόμαστε στη λογοκρισία της μουσικής. Απαγορεύεται η αρμονία των Λυδών και των Ιόνων, η πρώτη επειδή εκφράζει τη θλίψη, η δεύτερη επειδή είναι χαλαρή. Μόνον η Δωρική (για το θάρρος) και η Φρυγική (για την ιδιοσυγκρασία) επιτρέπονται. Οι επιτρεπόμενοι ρυθμοί πρέπει να είναι απλοί και να εκφράζουν μια θαρραλέα και αρμονική ζωή.

   Η εκπαίδευση του σώματος είναι πολύ λιτή. Κανείς δεν πρέπει να τρώει ψάρι ή κρέας μαγειρεμένο διαφορετικά εκτός από ψητό και δεν πρέπει να υπάρχουν σάλτσες, καρυκεύματα ή γλυκίσματα. Οι άνθρωποι που θα ανατραφούν με αυτή την αγωγή, λέει, δεν θα έχουν ανάγκη γιατρών.

   Μέχρι μια συγκεκριμένη ηλικία, οι νέοι δεν θα βλέπουν ασχήμια ή κακία. Αλλά σε μια κατάλληλη στιγμή, πρέπει να εκτίθενται σε «δοκιμασίες», τόσο υπό τη μορφή τρόμου που δεν πρέπει να τους τρομοκρατήσει, όσο και από κακές απολαύσεις που δεν πρέπει να αποπλανήσουν τη θέλησή τους. Μόνο αφού ανταπεξέλθουν σε αυτές τις δοκιμασίας, θα κριθούν κατάλληλοι για να γίνουν  «φύλακες».

   Τα νεαρά αγόρια, πριν μεγαλώσουν, πρέπει να δουν πόλεμο, αν και δεν πρέπει να πολεμούν οι ίδιοι.

  Όσο για τα οικονομικά: ο Πλάτων προτείνει έναν απόλυτο κομμουνισμό («κοινοκτημοσύνη») για τους «παντελείς», και (νομίζω) και για τους στρατιώτες («επικούρους»), αν και το τελευταίο δεν είναι πολύ σαφές.

   Οι φύλακες πρέπει να έχουν μικρά σπίτια και απλό φαγητό. Πρέπει να ζουν όπως στο στρατόπεδο, να γευματίζουν μαζί σε ομάδες. Δεν έχουν ιδιωτική περιουσία πέρα ​​από αυτό που είναι απολύτως απαραίτητο. Απαγορεύεται ο χρυσός και το ασήμι. Αν και δεν θα είναι πλούσιοι, δεν υπάρχει κανένας λόγος για τον οποίο δεν θα πρέπει να είναι ευτυχισμένοι. Αλλά ο σκοπός της πόλης είναι το καλό του συνόλου, όχι η ευτυχία μιας τάξης. Τόσο ο πλούτος όσο και η φτώχεια είναι επιβλαβείς, και στην πόλη του Πλάτωνα δεν θα υπάρχει.

   Υπάρχει ένα περίεργο επιχείρημα σχετικά με τον πόλεμο, ότι θα είναι εύκολο να εξασφαλίσουμε συμμάχους, καθώς η πόλη μας δεν θα θέλει μερίδιο στα λάφυρα της νίκης.

 [ «κοινοκτημοσύνη γυναικών και παίδων» ]

    Με υποτιθέμενη απροθυμία, ο Πλατωνικός Σωκράτης προχωρά στην εφαρμογή του κομμουνισμού του στην οικογένεια. Οι φίλοι, λέει, πρέπει να τα έχουν όλα κοινά, συμπεριλαμβανομένων των γυναικών και των παιδιών. Παραδέχεται ότι αυτό παρουσιάζει δυσκολίες, αλλά δεν τις θεωρεί ανυπέρβλητες.

  Πρώτα απ 'όλα, τα κορίτσια πρέπει να έχουν ακριβώς την ίδια εκπαίδευση με τα αγόρια, να μαθαίνουν μουσική, γυμναστική και την τέχνη του πολέμου μαζί με τα αγόρια. Οι γυναίκες πρέπει να έχουν πλήρη ισότητα με τους άνδρες από κάθε άποψη. «Η ίδια εκπαίδευση που κάνει έναν άνδρα καλό φύλακα θα κάνει και μια γυναίκα καλή φύλακα. Γιατί η αρχική τους φύση (ανδρών και γυναικών) είναι η ίδια». Αναμφίβολα υπάρχουν διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών, αλλά δεν έχουν καμία σχέση με την πολιτική. Μερικές γυναίκες είναι φιλοσοφικές και κατάλληλες ως φύλακες. Μερικές γυναίκες είναι φιλοπόλεμεες και θα μπορούσαν να κάνουν καλούς στρατιώτες.

   Ο νομοθέτης, αφού έχει επιλέξει τους φύλακες, μερικούς άνδρες και μερικές γυναίκες, θα προστάξει ότι όλοι θα μοιράζονται κοινά σπίτια και κοινά γεύματα.

   Ο γάμος, όπως τον γνωρίζουμε, θα μετατραπεί ριζικά. Σε ορισμένες εορτές, οι νύφες και οι γαμπροί, σε αριθμούς που απαιτούνται για να διατηρήσουν τον πληθυσμό σταθερό, θα συγκεντρωθούν, κατά κλήρους, όπως θα διδαχθούν να πιστεύουν. Στην πραγματικότητα, όμως, οι ηγέτες της πόλης θα χειραγωγούν τις παρτίδες με βάση τις αρχές του ευγονισμού. Θα διακανονίσουν ότι οι πιο γενναίοι (ανδρείοι) θα έχουν τα περισσότερα παιδιά.

   Όλα τα παιδιά θα απομακρυνθούν από τους γονείς τους κατά τη γέννηση και θα ληφθεί μεγάλη προσοχή ώστε κανένας γονέας να μην γνωρίζει ποια είναι τα παιδιά του και κανένα παιδί να μην γνωρίζει ποιοι είναι οι γονείς τους.

   Τα παραμορφωμένα παιδιά, και τα παιδιά των κατώτερων γονέων, «θα απομακρυνθούν σε κάποιο μυστηριώδες άγνωστο μέρος, όπως θα έπρεπε».

   Τα παιδιά που προέρχονται από ενώσεις που δεν είναι επικυρωμένες από το κράτος πρέπει να θεωρούνται παράνομα.

   Οι μητέρες πρέπει να είναι μεταξύ είκοσι και σαράντα ετών, οι πατέρες μεταξύ είκοσι πέντε και πενήντα πέντε ετών. Πέραν πλέον από αυτές τις ηλικίες, η σεξουαλική επαφή πρέπει να είναι ελεύθερη, αλλά η άμβλωση ή η βρεφοκτονία πρέπει να είναι υποχρεωτική.

   Στους «γάμους» που διακανονίζονται από το κράτος, οι ενδιαφερόμενοι δεν έχουν καμία φωνή. Πρέπει να ενεργοποιούνται από τη σκέψη του καθήκοντός τους προς το κράτος και όχι από κανένα από αυτά τα κοινά συναισθήματα που συνηθίζουν να παρουσιάζουν οι απαγορευμένοι ποιητές.

   Επειδή κανείς δεν ξέρει ποιοι είναι οι γονείς του, πρέπει να καλεί τον καθένα «πατέρα» του οποίου η ηλικία είναι τέτοια ώστε να μπορεί να είναι ο πατέρας του, και παρομοίως όσον αφορά τη «μητέρα» και τον «αδελφό» και την «αδελφή».

   Υποτίθεται ότι τα συναισθήματα που προς το παρόν επενδύονται στις λέξεις «πατέρας», «μητέρα», «γιος», και «κόρη» θα εξακολουθούν να προσκολλώνται σε αυτούς στο πλαίσιο του νέου καθεστώτος του Πλάτωνα. Έτσι ένας νεαρός άνδρας, για παράδειγμα, δεν θα χτυπήσει έναν γέρο, επειδή μπορεί να χτυπήσει τον πατέρα του.

   Το επιδιωκόμενο πλεονέκτημα είναι, φυσικά, η ελαχιστοποίηση των ιδιωτικών κτητικών συναισθημάτων, και έτσι η άρση των εμποδίων στην κυριαρχία του δημόσιου πνεύματος, όπως επίσης και η συγκατάθεση στην απουσία ατομικής ιδιοκτησίας. Σε μεγάλο βαθμό κίνητρα παρόμοιου είδους ήταν εκείνα που οδήγησαν στην αγαμία του κλήρου. (βλέπε: Henry C. Lea, “A History of Sacerdotal Celibacy”).

 

 

 

 

SPARTA, BERTRAND RUSSELL - Περί Λακεδαίμονος - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Περί Λακεδαίμονος Bertrand Russell

 

   Ο Bertrand Russell στο ογκώδες σύγγραμμά του «Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας» στο Βιβλίο 1 με τίτλο «Αρχαία Φιλοσοφία», λίγο μετά την έναρξη του δεύτερου μέρους, αμέσως μετά την παρουσίαση του Σωκράτη στο κεφάλαιο XI περνά στο επόμενο κεφάλαιο, δηλαδή στο κεφάλαιο ΧΙΙ, στην εξέταση της Σπάρτης. Αυτή την ιστορική παρουσίαση της συγκεκριμένης πόλης-κράτους την επιλέγει διότι θεωρεί πως μόνον με την παρουσίαση της Λακεδαίμονος μπορεί να γίνει κατανοητή η νοητική σύλληψη του Πλάτωνος για το έργο του «Πολιτεία».

   Από το συγκεκριμένο, λοιπόν, κεφάλαιο XII παρουσιάζονται εδώ κατ΄ αντιγραφήν, επιλεκτικώς, μερικά τμήματά του.

 

κεφάλαιο ΧΙΙ - The Influence of Sparta 

   Στις ιστορικές περιόδους όλη η γη (στην επικράτεια της Λακεδαίμονος) ανήκε στους Σπαρτιάτες, οι οποίοι όμως απαγορευόταν εκ του νόμου και του εθίμου να την καλλιεργούν οι ίδιοι, τόσον επειδή θεωρείτο ότι μία τέτοια εργασία ήταν υποβιβαστική, και φυσικά επειδή αυτοί έπρεπε να είναι πάντοτε ελεύθεροι για στρατιωτική υπηρεσία.

  Οι «είλωτες» δεν αγοράζονταν και πωλούνταν, αλλά παρέμειναν προσκολλημένοι στη γη, η οποία χωρίστηκε σε  «κλήρους» για κάθε ενήλικο άρρενα Σπαρτιάτη. Αυτοί οι κλήροι, όπως ακριβώς και οι είλωτες, δεν μπορούσαν να αγοραστούν ή να πωληθούν και μπορούσαν μόνο να μεταβιβαστούν, από το νόμο, από πατέρα σε γιο. (Θα μπορούσαν, ωστόσο, να κληροδοτηθούν).

  Ο γαιοκτήμονας («ομοίος») ελάμβανε από τους είλωτας που καλλιεργούσαν τον κλήρο του το πολύ εβδομήντα μεδίμνους σιτηρών για τον εαυτό του, δώδεκα για τη σύζυγό του, και επίσης μερίδιο σε φρούτα και κρασί ετησίως. Ο,τιδήποτε πέρα ​​από αυτό το ποσό ήταν ιδιοκτησία του είλωτα.

   Οι είλωτες ήταν Έλληνες, όπως οι Σπαρτιάτες, και ήταν δυσαρεστημένοι πικρά από την κατάσταση υποτέλειάς τους. Οι είλωτες όταν μπορούσαν, επαναστατούσαν («Μεσσηνιακοί πόλεμοι»).

   Οι Σπαρτιάτες είχαν ένα σώμα μυστικής αστυνομίας για να αντιμετωπίσουν αυτόν τον κίνδυνο, αλλά για να συμπληρώσουν αυτήν την προφύλαξη είχαν και άλλη: μία φορά το χρόνο, κήρυτταν πόλεμο εναντίον των ειλώτων, έτσι ώστε οι νεαροί τους να μπορούν να σκοτώνουν οποιονδήποτε είλωτα τους φαινόταν ανυπότακτος χωρίς να υποστούν τη νομική κατηγορία της ανθρωποκτονίας.

   Οι είλωτες θα μπορούσαν να χειραφετηθούν από το κράτος, αλλά όχι από τους κυρίους τους. Οι είλωτες χειραφετούνταν (απελευθερώνονταν), μάλλον σπάνια, ουσιαστικά για εξαιρετική γενναιότητα στη μάχη.

     Το μοναδικό έργο ενός Σπαρτιάτη πολίτη ήταν ο πόλεμος, στον οποίο εκπαιδευόταν από τη γέννηση. Τα άρρωστα παιδιά εκθέτονταν μετά από επιθεώρηση από τους αρχηγούς της φυλής. Μόνον εκείνα που κρίνονταν υγιή επιτρεπόταν να ανατραφούν.

    Μέχρι την ηλικία των είκοσι ετών, όλα τα αγόρια εκπαιδεύοντανν σε ένα μεγάλο σχολείο. Ο σκοπός της εκπαίδευσης ήταν να τους κάνει ανθεκτικούς, αδιάφορους για τον πόνο και να υποτάσσονται στην πειθαρχία. Δεν υπήρχε καμία αίσθηση για την πολιτιστική ή επιστημονική εκπαίδευση. Ο μοναδικός στόχος ήταν να παράγουν καλούς στρατιώτες, αφιερωμένους εξ ολοκλήρου στο κράτος.

   Στην ηλικία των είκοσι, εκκινούσε η πραγματική στρατιωτική θητεία. Ο γάμος επιτρεπόταν σε οποιονδήποτε άνω των είκοσι ετών, αλλά μέχρι την ηλικία των τριάντα, ένας άντρας έπρεπε να ζει στο «πατρικό σπίτι» του και έπρεπε να διαχειριστεί τον γάμο του σαν να ήταν παράνομη και μυστική υπόθεση. Μετά από τα τριάντα, ήταν πλήρης πολίτης.

   Κάθε πολίτης ανήκε σε φατρία και γευμάτιζε με τα άλλα μέλη. Έπρεπε να κάνει μια συνεισφορά σε είδος από τα προϊόντα του κλήρου του. Ήταν η θεωρία του Σπαρτιατικού Κράτους ότι κανένας Σπαρτιάτης δεν πρέπει να είναι άπορος και κανένας δεν πρέπει να είναι πλούσιος. Ο καθένας αναμενόταν να ζήσει με τα προϊόντα του κλήρου του, τον οποίο δεν μπορούσε να αποχωριστεί παρά μόνο με δωρεάν δώρο. Σε κανέναν δεν επιτρεπόταν να κατέχει χρυσό ή ασήμι, και τα νομίσματα ήταν κατασκευασμένα από σίδηρο. Η σπαρτιατική απλότητα είχε μείνει παροιμιώδης.

 

Η θέση των γυναικών στη Σπάρτη:

   Η θέση των γυναικών στη Σπάρτη ήταν ιδιότυπη. Οι γυναίκες στη Σπάρτη δεν ήταν απομονωμένες, όπως οι σεβαστές γυναίκες αλλού στην υπόλοιπη Ελλάδα. Τα κορίτσια περνούσαν από την ίδια σωματική προπόνηση με τα αγόρια. Αυτό που είναι το πιο αξιοσημείωτο: τα αγόρια και τα κορίτσια έκαναν γυμναστική όλα μαζί, όλα εντελώς γυμνά.

   Οι άντρες που δεν νυμφεύονταν γίνονταν επικριτέοι  και διαπομπεύονταν από το νόμο και αναγκάζονταν, ακόμη και στον πιο κρύο καιρό, να περπατούν πάνω-κάτω γυμνοί έξω από το μέρος όπου οι νέοι έκαναν ασκήσεις και χορούς.

    Δεν επιτρεπόταν στις γυναίκες να επιδείξουν κανένα συναίσθημα μη κερδοφόρο για το κράτος. Οι γυναίκες θα μπορούσαν να επιδείξουν περιφρόνηση για έναν δειλό. Οι Σπαρτιάτισσες δεν έπρεπε να  δείχνουν θλίψη εάν το νεογέννητο παιδί τους καταδικάστηκε σε θάνατο ως αδύναμο, ή εάν οι γιοι τους σκοτώθηκαν στη μάχη.

     Μια άτεκνη παντρεμένη γυναίκα δεν θα έφερε αντίρρηση εάν το κράτος την διέτασσε να ανακαλύψει εάν κάποιοι άλλοι άνδρες θα ήταν πιο επιτυχημένοι από τον σύζυγό της στο να τεκνοποιήσουν μαζί της πολίτες.

   Η τεκνοποιία ενθαρρυνόταν από τη νομοθεσία. Σύμφωνα με τον Αριστοτέλη, ο πατέρας τριών γιων απαλλασσόταν από τη στρατιωτική θητεία,  και ο πατέρας τεσσάρων γιων από όλα τα βάρη του κράτους.

 

 Οι πέντε έφοροι :

  Εκτός από τους δύο βασιλείς, το Συμβούλιο των γερόντων (Γερουσία), και τη Συνέλευση (Απέλλα), υπήρχε και ένα τέταρτο τμήμα της κυβέρνησης, το οποίο ήταν ιδιότυπο και είχε ιδιαίτερη σημασία στη Σπάρτη. Αυτοί ήταν οι πέντε Έφοροι. Αυτοί επιλέγονταν από ολόκληρο το σώμα των πολιτών, με μια μέθοδο που ο Αριστοτέλης λέει ότι ήταν «πολύ παιδική», και για την οποία ο Bury λέει ότι κυριολεκτικά γινόταν μέσω κλήρωσης. Οι πέντε έφοροι ήταν ένα «δημοκρατικό» στοιχείο στο πολίτευμα της Σπάρτης. Προφανώς προοριζόταν να εξισορροπήσει τους βασιλείς. 

  Κάθε μήνα οι δύο βασιλείς ορκίζονταν ότι θα υποστηρίζουν το πολίτευμα και οι πέντε έφοροι κατόπιν ορκίζονταν να υπερασπιστούν τους βασιλείς, αρκεί οι βασιλείς να παραμείνουν πιστοί στον όρκο τους. Όταν ο ένας εκ των δύο βασιλέων εξεστράτευε, δύο έφοροι τον συνόδευαν για να ελέγχουν τη συμπεριφορά του. Οι έφοροι ήταν το ανώτατο πολιτικό δικαστήριο, ακόμη και πάνω στους βασιλείς είχαν ποινική δικαιοδοσία.

  Όπως λέει ο Bury:

« Σε έναν φιλόσοφο, όπως ο Πλάτωνας, που στοχάζεται σε σχέση με την πολιτική επιστήμη, το Σπαρτιατικό κράτος φαινόταν η πλησιέστερη προσέγγιση στο ιδανικό. "

 

    Ένας λόγος για τον θαυμασμό που έτρεφαν για τη Σπάρτη οι άλλοι Έλληνες ήταν η σταθερότητα. Όλες οι άλλες ελληνικές πόλεις είχαν επαναστάσεις, αλλά το σπαρτιατικό πολίτευμα παρέμεινε αμετάβλητο για αιώνες, εκτός από τη σταδιακή αύξηση των εξουσιών των εφόρων, η οποία συνέβη με νομικά μέσα, χωρίς βία.

 

  Η κριτική του Αριστοτέλη για τη Σπάρτη:

  Ο Αριστοτέλης, ο οποίος έζησε μετά την κατάρρευση της Σπάρτης, δίνει μια πολύ εχθρική περιγραφή του πολιτεύματος της Σπάρτης (Αριστοτέλης, Πολιτικά, τόμος II, 9 (1269b-1270α):

«Ο νομοθέτης ήθελε να κάνει ολόκληρο το κράτος ανθεκτικό, και έχει εκπληρώσει την πρόθεσή του στην περίπτωση των ανδρών, αλλά έχει παραμελήσει τις γυναίκες, που ζουν σε κάθε είδους ιδιοσυγκρασία και πολυτέλεια. Η συνέπεια είναι ότι σε ένα τέτοιο κράτος ο πλούτος εκτιμάται υπερβολικά, ειδικά εάν οι πολίτες πέφτουν υπό την κυριαρχία των συζύγων τους, σύμφωνα με τον τρόπο όλων των φιλοπόλεμων φυλών.

   Ακόμη και σε σχέση με το θάρρος, το οποίο δεν έχει καμία χρησιμότητα στην καθημερινή ζωή, και απαιτείται μόνο στον πόλεμο, η επιρροή των γυναικών των Λακεδαιμονίων υπήρξε σημαντική.

   Αυτή η ελευθερία στον τρόπο ζωής των Σπαρτιατισσών υπήρχε από τα παλαιά χρόνια και ήταν μόνο αυτό που θα περίμενε κανείς. Γιατί ακόμη και… όταν ο Λυκούργος, όπως λέει η παράδοση, ήθελε να φέρει τις γυναίκες στους νόμους του, εκείνες αντιστάθηκαν και έτσι εγκατέλειψε την προσπάθεια. 

   Ο Αριστοτέλης (Πολιτικά) κατηγορεί τους Σπαρτιάτες για φιλαργυρία (avarice), την οποία αποδίδει στην άνιση κατανομή της περιουσίας. Αν και δεν μπορούν να πουληθούν οι κλήροι γης, λέει ο Αριστοτέλης, μπορούν να δοθούν ή να κληρονομηθούν. Τα δύο πέμπτα της γης, προσθέτει, ανήκει σε γυναίκες. Η συνέπεια είναι μια μεγάλη μείωση του αριθμού των πολιτών. Λέγεται ότι κάποτε υπήρχαν δέκα χιλιάδες πολίται (ομοίοι), αλλά τη στιγμή της ήττας από τη Θήβα (371 π.Χ. - η μάχη των Λεύκτρων) υπήρχαν λιγότεροι από χίλιοι.

  Ο Αριστοτέλης επικρίνει κάθε σημείο του σπαρτιατικού πολιτεύματος. Λέει ότι οι έφοροι είναι συχνά πολύ φτωχοί και επομένως είναι εύκολο να δωροδοκηθούν. Η δύναμή τους είναι τόσο μεγάλη που ακόμη και οι βασιλείς αναγκάζονται να τους δωροδοκούν, έτσι ώστε το πολίτευμα να έχει μετατραπεί σε «δημοκρατία».

  Οι έφοροι, μας λένε, έχουν υπερβολική άδεια και ζουν με τρόπο αντίθετο με το πνεύμα του πολιτεύματος, ενώ η αυστηρότητα σε σχέση με τους απλούς πολίτες είναι τόσο απαράδεκτη που καταφεύγουν στη μυστική παράνομη επιείκεια αισθησιακών απολαύσεων.

  Ο Αριστοτέλης έγραψε όταν η Σπάρτη είχε πέσει σε παρακμή, αλλά σε ορισμένα σημεία δηλώνει ρητά ότι το κακό που αναφέρει υπήρχε από την αρχή. Ο τόνος του είναι τόσο ξηρός και ρεαλιστικός που είναι δύσκολο να τον αρνηθεί κανείς και είναι σύμφωνος με όλες τις σύγχρονες εμπειρίες των αποτελεσμάτων της υπερβολικής αυστηρότητας στους νόμους.

    Αλλά δεν ήταν η Σπάρτη του Αριστοτέλη που έμεινε στη φαντασία των ανδρών. Ήταν η μυθική Σπάρτη του Πλουτάρχου και η φιλοσοφική εξιδανίκευση της Σπάρτης στην «Πολιτεία» του Πλάτωνος.

  Η επίδραση της Σπάρτης στον Πλάτωνα, με τον οποίο θα ασχοληθούμε ιδιαίτερα, θα είναι εμφανής από την αφήγηση της Ουτοπίας του («Πολιτεία»), η οποία θα παρουσιαστεί στο επόμενο κεφάλαιο.

Bertrand Russell (1872-1970) - "History of Western Philosophy" - τα περιεχόμενα του τόμου - ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΣΚΕΨΗ

 

Bertrand Russell,

“HISTORY OF WESTERN PHILOSOPHY”,

 1946

 

Από την έκδοση του 1961, second edition, George Allen & Unwin Ltd, Ruskin House, Museum Street, London.

 

Τα περιεχόμενα (ενδεικτικά, όχι πλήρη):

/ - Introduction

 

/ - BOOK ONE: ANCIENT PHILOSOPHY

 

/ - PART I: The Pre-Socratics

/ - The Rise of the Greek Civilization

/ - The Milesian School

     Thales

     Anaximander

    Anaximenes

/ - Pythagoras

Some of the rules of the Pythagorean order were:

/ - 1. To abstain from beans.

/ - 2. Not to pick up what was fallen.

/ - 3. Not to touch a white cock.

/ - 4. Not to break bread.

/ - 5. Not to step over a crossbar.

/ - 6. Not to stir the fire with iron.

/ - 7. Not to eat from a whole loaf.

/ - 8. Not to pluck a garland.

/ - 9. Not to sit on a quart measure.

/-10. Not to eat the heart.

/-11.  Not to walk on highways.

/-12. Not to let shallows share one’s roof.

/-13. When the pot is taken off the fire, not to leave the mark of it in the ashes, but to stir them together.

/-14. Do not look in a mirror beside a light.

/-15. When you rise from the bedclothes, roll them together and smooth out the impress of the body.  

/ - Heraclitus

/ - Parmenides

/ - Empedocles

/ - Athens in Relation to Culture

/ - Anaxagoras

/ - The Atomists

      Leucippus

     Democritus

/ - Protagoras

 

 

 

/ - PART II: Socrates, Plato, and Aristotle

/ - Socrates

/ - The Influence of Sparta

/ - The Sources of Plato’s Opinions

/ - Plato’s Utopia

/ - The Theory of Ideas

/ - Plato’s Theory of Immortality

/ - Plato’s Cosmogony

/ - Knowledge and Perception in Plato

/ - Aristotle’s Metaphysics

/ - Aristotle’s Ethics

/ - Aristotle’s Politics

/ - Aristotle’s Logic

/ - Aristotle’s Physics

/ - Early Greek Mathematics and Astronomy

 

/ - PART III: Ancient Philosophy after Aristotle

/ - The Hellenistic World

/ - Cynics and Skeptics

/ - The Epicureans

/ - Stoicism

/ - The Roman Empire in Relation to Culture

/ - Plotinus

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

/ - BOOK TWO: CATHOLIC PHILOSOPHY

/ - PART I: The Fathers

/ - PART II: The Schoolmen

 

 

/ - BOOK THREE: MODERN PHILOSOPHY 

 

/ - PART I: From the Renaissance to Hume

/ - General Characteristics

/ - The Italian Renaissance

/ - Machiavelli

/ - Erasmus and More

/ - The Reformation and Counter-Reformation

/ - The Rise of Science

/ - Francis Bacon

/ - Hobbes’s Leviathan

/ - Descartes

/ - Spinoza

/ - Leibniz

/ - Philosophical Liberalism

/ - Locke’s Theory of Knowledge

/ - Locke’s Political Philosophy

/ - Locke’s Influence

/ - Berkeley

/ - Hume

 

/ -  PART II: From Rousseau to the Present Day

/ - The Romantic Movement

/ - Rousseau

/ - Kant

/ - Currents of Thought in the Nineteenth Century

/ - Hegel

/ - Byron

/ - Schopenhauer

/ - Nietzsche

/ - The Utilitarians

/ - Karl Marx

/ - Bergson

/ - William James

/ - John Dewey

/ - The Philosophy of Logical Analysis

 

 

 

Bertrand Russell (1872-1970)