Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 1945. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα 1945. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Πέτρος Μαρκάκης - Η συντεχνία των Μακελάριδων στο βυζαντινό θέατρο - άρθρο, 1945 - περ. "Αυλαία" - περί της καταγωγής του "χασάπικου" χορού

 


Πέτρος Μαρκάκης
Η συντεχνία των Μακελάριδων

στο Βυζαντινό θέατρο

( η καταγωγή του «χασάπικου» )

άρθρο, 1945

δημοσίευση περ. «Αυλαία»

 

 

 

   Απ’ τήν παλιά ρωμαϊκή αυτοκρατορία το Βυζάντιο διατήρησε πάρα πολλά πράγματα, τόσο, στο πολιτικό και κοινωνικό πεδίο, όσο και στον τρόπο και τις συνήθειες των Βυζαν­τινών.

    Μιά τέτοια κληρονομιά από την ρωμαϊκή ζωή ήταν κι’ η συγκρότηση των επαγγελματικών τάξεων στο Βυζάντιο σε συντεχνίες. Όλες οι συντεχνίες που υπήρχαν μέσα στην Πόλη ήταν εικοσιμιά. Τις αναφέρω μονάχα ονομαστικά:

   Των Ταβουλαρίων, των αργυροπρατών, των τραπεζιτών, των βεστιοπρατών, των πανδιοπράτων, μεταξοπρατών, των καταρταρίων, των σημαρίων, των οθονιοπρατών, των μυρεψών, των κηρουλαρίων, των σαλδαμαρίων, των λωρο­τόμων, των μαλακαταρίων, των βυρσοδεψών, των μακελαρίων, των ιχθυοπρατών, των αρτοποιών, των καπήλων και των βόθρων.

   Η καθεμιά από τίς πιό πάνω συντεχνίες εκτός από τους ιδιαιτέρους νόμους και συνήθειες που είχε και κανόνιζε τις σχέσεις της με την πολιτεία, και την σχέση των μελών της με­ταξύ τους, είχε και ιδιαιτέρους δικούς της τρόπους που εμφανιζόταν δημόσια. Κι’ οι δημόσιες αυτές παρουσίασεις μπρος σ’ ένα λαό, περισ­σότερο από ότι πρέπει θεατρολάτρη δεν μπο­ρούσαν να γίνονται αλλοιώτικα παρά με γιορ­τές και πανηγύρια.

  Έτσι κάθε συντεχνία είχε και το ιδιαίτερό της πανηγύρι, που το έκανε κατά κανόνα, την μέρα που γιόρταζε ο προ­στάτης της άγιος. Η κάθε λοιπόν συντεχνία είχε και το χαρακτηριστικό τη; θέαμα. Πρέ­πει δε να προστεθή ακόμα πως όλες οι συν­τεχνίες πέρναν μέρος στις εκκλησιαστικές και βασιλικές γιορτές.

     Γεννιέται εδώ το ζήτημα, αυτές οι γιορτές τί πράγμα καταντούσαν. Τίποτε άλλο από θεατρικές παραστάσεις μιμητές ή ορχηστικές. Λυτός, ακριβίος ο λόγος ανάγκαζε κάθε συτεχνία να διατηρεί ολάκαιρο επιτελείο από θεατρικούς κράχτες, μίμους ορχήστρες ακόμα και ποιητές για να συνθέτουν τους ειδικούς ύμνους της συντεχνίας.

   Σχετικά με τις θεατρικές παραστάσεις των συντεχνιών οι πληροφορίες μας είναι ελάχι­στες. Φαίνεται όμως πως απ’ όλες τις γιορτές που δίναν οι συντεχνίες στο Βυζάντιο, η σπουδαιότερη ήταν η γιορτή της συντεχνίας των μακελαρίων (δηλ. της συντεχνίας των χα­σάπηδων).

  Αυτή, απ’ ότι μας πληροφορεί ο Κωνσταντίνος Πορφυρογέννητος, είχε καταν­τήσει να είναι μία από τις μεγαλύτερες λαϊκές γιορτές που δίνονταν μέσα στο ιπποδρόμιο, κι’ όπου έπερνε ενεργά επίσημα μέρος κι’ αυτός ο αυτοκράτορας. Η εξέλιξη της γιορτής αυτής δεν είναι καθόλου παράξενη, αν ληφθεί υπ’ όψη, πως είχε συνταυτιστεί με μιε πολύ  παλιά γιορτή ρωμαϊκή, τα Λουπερκάλια [:Lupercalia] ,και δεύτερο γιατί σαν που θα δούμε ο θεατρικός αυτός εορτασμός των μακελάρηδων είχε περιε­χόμενο την αναπαράσταση γεγονότων που συ­γκινούσαν στο ανώτατο σημείο τον βυζαντινό λαό.

   Τα Λουπερκάλια ήταν μιά αρχαία, σαν ρωμαϊκή γιορτή προς τιμή του Πάνα, που δινόταν στις 15 των Καλανδών, του Μαρτίου. Η γιορτή αυτή, αν και καθαρά ειδωλολατρική διατηρήθηκε φαίνεται σ’ όλο το διά­στημα των Βυζαντινών χρόνων, και τουλάχι­στο ως τον 7ο αιώνα με την γνήσια παλιά της μορφή. Πώς ακριβώς γινόταν και με τί η γιορτή στα Βυζαντινά χρόνια βέβαια δεν ξέρουμε.

    Πάντως η εκκλησία βρισκόταν σ’ αντίθεση με αυτή. Κι’ έτσι στα τελευταία χρόνια του εβδόμου αιώνα, η Οικουμενική Σύνοδος του Τρούλου την αναθεματίζει σαν ειδωλολατρική και τους εορτάτες της τους αφορίζει.  Αυτό το γεγονός όμως σε τίποτα δεν εμπόδισε να εξακολουθήσει ο βυζαντινός λαός να την γιορτάζει μέσα στο ιπποδρόμιο, όπου παίρνει επίσημα μέρος κι’ ο αυτοκράτορας κι’ όπου το κυριώτερο μέρος της γιορτής της αποτελεί η παντομιμική γιορτή των Μακελάριδων.

   Η  παντομιμική γιορτή των χασάπηδων – μακελάριδων, όπως τους έλεγαν, δεν ήταν τίποτ’ άλλο, παρά η περίφημη μάχη του Μεγάλου Αλεξάνδρου στο Γρανικό ποταμό. Βυζαντινές πληροφορίες του πώς δινόταν αυτός ο χορός, ακριβώς γιατι περί χορού πρόκειται, δυστυχώς δεν έχουμε.

   Ευτυχώς, όπως φαίνεται αυτός ο ίδιος ο χορός εξακολούθησε να δίνεται στην Κωνσταντινούπολη και μετά την άλωσή της από τους Τούρκους, και μάλιστα απ’ αυτούς τους ίδιους Χασάπηδες της Πόλης, που αποτελούσαν ευνοούμενη τάξη ραγιάδων μέσα στην Τουρκία. Λεγόταν δε από τον τόπο που συνήθως καταγόντουσαν οι χασάπηδες, Αρναούτικος, Αρβανικός, κι’ ακόμα Χασάπικος.  Διατήρησε δε τη Βυζαντινή του μορφή μέχρι το 18ο αιώνα, οπόταν καταργήθηκε από το σουλτάνο για δύο βασικές αιτίες. Πρώτα για λόγους αντιζηλίας των Γενιτσάρων προς τους Κασάπογλου (Χασάπηδες) επειδή επρόκειτο για χορό καθαρά πολεμικό, και τέτοιο χορό δεν μπορούσαν να ανέχονται να κάνουν ραγιάδες, και δεύτερο γιατί κατά τον χορό, οι ίδιοι χορευτές εκβαχευόντουσαν σε τέτοιο σημείο που ο χορός μεταβάλονταν σε πραγματικά μακελειά μεταξύ τους με 10 ως 15 νεκρούς.

   Τον χορό αυτό μας τον περιγράφει με κάθε λεπτομέρεια όπως γινόταν στην εποχή της, στην Πόλη, η μητέρα του Ελληνογάλλου ποιητή Αντρέ Στενιέ, η κυρία ντε Σενιέ σε μια επιστολή της προς τον περίφημο Γάλλο φιλέλληνα Πέτρο Αύγουστο Γυς, που ο τελευταίος την καταχώρησε στη δεύτερη έκδοση του βιβλίου του  «Φιλολογικό ταξίδι στην Ελλάδα».

   Απομίμηση του ομαδικού αυτού χορού είναι ο σημερινός συνώνυμος χορός Χασάπικος.

 

                   

 

[ το άρθρο του Πέτρου Μαρκάκη «Η συντεχνία των “Μακελάριδων” στο βυζαντινό θέατρο» δημοσιεύθηκε στο περ. «Αυλαία», Αθήνα, αριθ. 1, Οκτώβρης 1945, σ. 22-23 ]

 

Ηλεκτρονική δνση του αντίστοιχου τεύχους

του περ. «Αυλαία»:

      Τεύχος 1 (Οκτώβρης 1945) (23.93Mb) 

 

 








     Λόγος Έμφρων

logosemfron.blogspot.com






 


Ειρήνη Καλκάνη - Η μικρή μπαγιαντέρα - διήγημα - 1945 - ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ

 

ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΛΚΑΝΗ

 «Η μικρή μπαγιαντέρα»

 Διήγημα (1945)

 

 

                 Η μικρή μπαγιαντέρα  

 

   Είναι σα μια μορφή του Μπενβενούτο Τσελίνι. Σα μια μικρή αέρινη οπτασία που αργοζυγίζεται στη γή έτοιμη να πετάξει.

  Έτσι έλεγαν οι φίλοι του Αντώνιου Βάλαρη, του γλύπτη, σαν έβλεπαν την Αμάρα να χορεύει.

 Ο Αντώνιος είχε πολύ ζήσει και πολύ ταξιδέψει. Μα πάντα καταστάλαζε στη Φλωρεντία.

   Η πολιτεία βυθισμένη σε μια ευγενικιά γαλήνη, sobria e pudica ακριβώς όπως την ήθελε ο Αλιγκέρι, δέν κρατάει τίποτε απο την ξέφρενη ατμόσφαιρα της Αναγέννησης, τη στοιχιωμένη απο τις μορφές των Μεδίκων. Τα παράξενα παιδιά-της, που τα ονόματά τους πλέκονται γύρο στον καταπληκτικό εκείνο «κουάτρο  τσέντο», δεν είναι πιά για να την αναστατώσουν με τις ανείπωτες περιπέτειές-τους. Φρα Φλίππο Λίπι, Ουκέλο, ντελ Καστάνιο, Μαζάκιο, Πολλαγιουόλι, Βερόκιο, ντέλλα Ρόμπια, Ντονατέλλο, Μποτιτσέλι... Τώρα στα μουσεία και τις άπειρες εκκλησίες-της, τα ονόματα αυτά ζούνε ονοματίζοντας την τόση ομορφιά που γεννήθηκε στα χώματά-της. Μα η Φλωρεντία είναι βαθιά ποτισμένη απο την ομορφιά αυτή σαν κάθε τι που έκλεισε για  αιώνες μέσα-του το ανθρώπινο όνειρο που κρυστάλλωσε, απτό, μέσα στη τέχνη.

    Εκείνον το χρόνο ο Αντώνιος είχε φέρει μαζύ-του απο τις 'Ινδίες μιά μικρή μπαγιαντέρα. Την είχε φέρει στην ωραία βίλλα-του κοντά στον Άρνο, το ποτάμι, και συχνά καλούσε εκεί τους φίλους-του για να δούν την Αμάρα να χορεύει. Και οι φίλοι-του, κουρασμένοι άπ’ τον κρύο και πρόστυχο πολιτισμό μας, αισθανόνταν πρωτόνιωστη συγκίνηση γιά την απλή και βαθιά τέχνη της μικρούλας, που έρχονταν απο ενα λαό όπου ο χορός εξακολουθεί να είναι εκδήλωση ιερή.

    Όσο για την Αμάρα δέν της έλειψε ο τόπος της. Ύστερ’ απο λίγους μήνες μιλούσε καλούτσικα τη γλώσσα. Και μες στο μεγάλο περιβόλι της βίλλας, το πυκνοφυτεμένο με πορτοκαλιές κι’ όλα τα λουλούδια που  ανθίζουνε κάτω από  το γλυκό ουρανό της Τοσκάνας, η ζωή-της κυλούσε σαν όνειρο.

   Το σπίτι είταν γεμάτο εικόνες κι’ αγάλματα κάθε λογής.

    Μα η μορφή του Ναζωραίου κυριαρχούσε ανάμεσα στις άλλες.

    Είταν εκεί Χριστοί Φλαμανδικοί, γεμάτοι κρυφή οδύνη, που μαρμάρωνε τα χαρακτηριστικά-τους σε μια ακινησία θανάσιμη.

    Χριστοί με πρόσωπα κέρινα και με στόματα λεπτά, κλεισμένα με πείσμα σα για να μη μαρτυρήσουν ποτέ την απογοήτευσή τους

    Χριστοί Βυζαντινοί, λιγνοί κι’ ασκητικοί, με όψη χαλκόχρωμη, όπου τα μάτια ξεχώριζαν ακίνητα, αυστηρά, με παγωμένο μέσα φέγγος. Μα άπ’ όλους η Αμάρα αγαπούσε τους Χριστούς της Αναγέννησης. Είταν λεπτοί, ολόξανθοι, συχνά με μάτια δακρυσμένα απο έναν πόνο που δέν ντρέπονταν να δειχτεί, με χέρια χλωμά που απλώνονταν σα για να κατεβάσουν τον ουρανό στη γή, σα για να ευλογήσουν, σα για ν’ αγκαλιάσουν. Και μέσα σ’ όλους τους άλλους το Χριστό, το έργο του αφέντη-της.

  Ο μαρμάρινος Ναζωραίος του Αντώνιου είταν ο ωραιότερος ανάμεσα σ’ όλους. Και η Αμάρα τον λάτρευε με μια θέρμη γεμάτη μυστικισμό, γιατί είταν ολοφώτεινος, άνθρωπος και  υπεράνθρωπος μαζί. Τα μάτια-του πριν υψωθούν στον ουρανό σταμάταγαν σε όλα τα βλέμματα που γύρευαν το δι­κό του.

 

  — Ποιός είναι αυτός; ρωτούσε συχνά τον Αντώνιο· μα εκείνος δέν είχε πολλή όρεξη ν’ απαντήση. Της έλεγε πως είτανε θεός. Κι' έπειτα πως είταν βασιλιάς. Κι’ έπειτα της έλεγε να μήν τον  σκο­τίζει. Είταν ο Χριστός. Αν μπορούσε να καταλάβει, άς καταλάβαινε. Η Αμάρα τότε ρωτούσε τους άλλους στό σπίτι, μα ένιωθε πως δέν άρεσε στους ανθρώπους να μιλούνε μαζί της γι’ αυτόν.

    Ο περιβολάρης, άμα γύριζε τις πλάτες η Αμάρα, την ξόρκιζε, γιατί ήταν αβάφτιστη, και του κακοφαινόταν να πιάνει στο στόμα της το Χριστό. Μια καμαριέρα αγαθή, η Λουΐζα, της έλεγε πως ο Χριστός είχε μητέρα τη Μαντόνα και άμα έλειπε η οικονόμα, της ανιστορούσε τη ζωή-του, τα θαύματα που ‘κανε, τη σταύρωση και την ανάσταση.

   Ολ’ αυτά δέν κάνανε και μεγάλη εντύπωση στην Αμάρα. Στον τόπο-της, έλεγε, οι φακίρηδες κάνουν πιό σπουδαία πράματα. Ως κι' οι βασιλιάδες φοβούνται τους φακίρηδες. Αν κανένας βασιλιάς καταφέρει να γίνει Φακίρης, αποχτάει δύναμη φοβερή. Παράδειγμα ο Βισμαμίτρα, ο βασιλιάς ασκητής. Ασκήτεψε δυό χιλιάδες χρόνια, κι’ απόχτησε δύναμη θεϊκή πού φοβήθηκαν οι θεοί κι’ έστειλαν μιαν  «αψάρα» (ιερή χορεύτρια) και του πήρε τα λογικά. Κι’ έτσι έχασε τη δύναμή του και ξανάγινε άνθρωπος.

   — Λόγια του Σατανά! έλεγε η Λουΐζα κι’ έκανε το σταυρό της. Δέν κάνει να μιλάς, έτσι!  Ντροπή!

    Και η Αμάρα σώπαινε κι’ έσκυφτε το κεφάλι. Γιατί καταλάβαινε πως αυτή δέν είχε το δικαίωμα ν’ αγαπάει το Χριστό μ’ όλους τους άλλους. Στην εκκλησία, στ’ άπειρα παλάτια του θεού που πήγαινε ο κόσμος και γονάτιζε κι’ ευχαριστούσε το Χριστό γιατί είταν τόσο φωτεινός και τόσο ήρεμος, δέν είτανε θέση για τη μικρή χορεύτρια: ο Χριστός δέν την ήθελε. Έτσι της είπε ο Αντώνιος όταν του ζήτησε να την πάει στη λειτουργία. Ίσως νόμιζε την τέχνη της μέτρια. ΄Ισως δεν έβρισκε το αίμα της αρκετά βασιλικό. Πάντως δέν την ήθελε. Δέν έπρεπε να γυρεύει να καταλάβει το «γιατί» από τη θεϊκή βούληση. Πόσο το είχε πιστέψει αυτό και πόσο πονούσε! Είταν αμαρτία και να μιλάει γι’ αυτόν. Δέν τολμούσε να κοιτάξει κατάματα το μαρμάρινο Χριστό. Κι' άμα της ερχότανε πολύ δυνατός ο πόθος να φιλήσει τα σανδάλια του, στριφογύριζε γρήγορα για πολλή ώρα, ως που ζαλίζονταν και ξεχνούσε τί ήθελε.

    Είτανε Μεγάλη Παρασκευή - η μεγαλύτερη γιορτή της Φλωρεντίας, - και ο Αντώνιος βγήκε περίπατο στους δρόμους με την Αμάρα. Μεγάλη Παρασκευή στη Φλωρεντία. Οι πασχαλιές είχανε ανθίσει, και οι δρόμοι είτανε σκιεροί και μυρωμένοι... Οι άνθρωποι είχανε βγάλει τα εικονίσματα έξω ανάμεσα σε κεριά σβηστά, και πλήθος βωμοί είταν σε κάθε δρόμο. Οι Μαντόνες κρυβόντανε απο τα τριαντάφυλλα που τις εσκέπαζαν, και οι Εσταυρωμένοι, χλωμοί μες στα λουλούδια, λες κι’ έβρισκαν μια οδυνηρή ευχαρίστηση ν' αργοπεθαίνουν τέτοια εποχή μες στους ψαλμούς, το λιβάνι και την άνοιξη.

  Μεγάλη Παρασκευή στη Φλωρεντία. Ο αργός επιτάφιος θρήνος που η γλυκειά χαύνωση της άνοιξης του έδινε ένα παλμό ηδονικό, ακούγονταν μέσα σ' όλες τις εκκλησίες, και η λεπτή εαρινή ατμόσφαιρα είταν βαρειά από το παράπονό-του.

    —Γιατί να μή με θέλει και μένα ο Χριστός; αναστέναξε η Αμάρα. 

 —Πήγες και σ’ έδιωξε; ρώτησε ο Αντώνιος χαμογελώντας.

    —Μου είπες πως δέ με θέλει.

    —Μπορεί ν’ άλλαξε γνώμη. Αν τον παρακαλέσεις. Πού ξέρεις. Ίσως να σε δεχτεί.

   —Είναι ο πιό μεγάλος από τους Βασιλιάδες, είπε η Αμάρα, θα με διώξουν οι φύλακές του πριν να τον δώ.

  — Όλους τους δέχεται. Είναι σ’ όλες μαζί τις εκκλησίες. Όλους τους βλέπει κι’ ας μή φαίνεται, είπε ο Αντώνιος. Τα μάτια της Αμάρας άστραψαν.

   — Λές, αφέντη να με δεχτεί; Λές να μή με διώξει; Ώ αφέντη! Αν μου πει “Aμάρα. σε θέλω μες στις ιερές μου χορεύτριες”, θα με δώσεις;

  — Θα σε δώσω! είπε ο Αντώνιος.

    Εκείνο το μεσημέρι η Αμάρα δέν είχε ησυχία. Μετά το φαί κατέβηκε στον κή­πο κι’ έκοψε μιαν αγκαλιά τριαντάφυλλα. Έπειτα, κρυφά, φόρεσε το πέπλο της το μεταξωτό «σάρι», που την τύλιγε ολόκληρη, και γλίστρησε αθόρυβα έξω απο το σπίτι. Δέ θα πήγαινε σε καμμιά μεγάλη εκκλησιά. Στην πιό ταπεινή θα πή­γαινε, στην πιό μικρή. Τα ήξερε όλα τα παλάτια του Ιησού, όλα. Κι’ αυτή την εκκλησούλα είχε διαλέξει για το σχέδιό-της. Δέν θα του μιλούσε. Τί να τούλεγε; Είχε όλη τη σοφία Εκείνος, και όλα τα λόγια θα είτανε κλεμένα απ' Αυτόν. Μόνο θα του ‘δειχνε την τέχνη της. Κι Αυ­τός ας έκρινε.

 

    Η εκκλησία είταν αδειανή. Η σκιερή ψύχρα ύστερα απο το ηλιόφωτο την έκανε να ριγήσει. Μα δέ σκέφτηκε να φύγει. Έβγαλε τον πέπλο-της. Έπειτα έλυσε τη ζώνη που κρατούσε το φόρεμα. Το έβγαλε. Έλυσε και τα σάνδαλά-της. Γυμνό, το κοριτσίστικο κορμί, αργολυγίστηκε στιλπνό μες το μισόφωτο. Η νευρική χάρη των ποδιών που είτανε λεπτά και μακρυά στο ζύγισμά-τους, έδωσε σ' αυτό το πρώτο αναφτερούγισμα την εντύπωση και την προσδοκία απο το πέταγμα.  Και τότε μες απ’ το αίμα, απ’ την ψυχή, απ’ τα πιο μυστικά βάθη, ο ρυθμός ανάβρυσε σα φλόγινο ποτάμι. Ξεχύθηκε στο κορμί και το υπόταξε, κι’ έκανε με τον παλμό-του μουσική. Εχόρευε υπακούοντας σ’ αυτό το μυστικό ρυθμό, την κρυφή πρωτόγονη αρμονία που πήγαζε απο μέσα της, για να πάρει έκφραση και μορφή μέσα στην κίνηση. Και η κάθε της κίνηση, ή γρήγορη ή αργή, δενόταν πλαστικά κι’ ανάσταινε μια μελωδία παράξενη, αβάσταχτα ηδονική και πάναγνη. Ο χορός. Η προσευχή των αρχαίων λαών. Η προσευχή του κορμιού, η ιερή προσφορά στη θεότητα που το έπλασε. Για μόνο θησαυρό η Αμάρα είχε το χορό-της. Αυτόν έδινε σήμερα στο Χριστό …

    Στις πόρτες πλησίασαν μερικές κοπέλλες απ’ αυτές που στόλιζαν τον Επιτάφιο. Στη θέα-της έφυγαν με φωνές τρόμου. Μα τίποτε δέν τραβούσε την μπαγιαντέρα απο την έκστασή της. Με την τέχνη-της είτανε να κερδίσει ένα Θεό.

    Ξαφνικά, κάποιος την άρπαξε απο τους ώμους και την τράνταξε δυνατά. Είτανε ένας αστυφύλακας. Τότε κατάλαβε η μικρή χορεύτρια τί συνέβαινε γύρω της.  Κόσμος και κόσμος είχε μαζευτεί που ούρλιαζε αγριεμένος. Κληρικοί σκέπαζαν τα μάτια-τους για να μη δούν τη γυμνότητά-της.

 Οι άνθρωποι του λαού είχαν μεταβληθή σε ιεροεξεταστές. Η κατακραυγή του πλήθους την έζωνε μ’ έναν αχό  τρικυμισμένης θάλασσας.

   — Στη φωτιά τη μάγισσα! Την Αμερικάνα!

   — Την ξεδιάντροπη! Στη φωτιά! Βγάλτε την έξω!

   — Ανήμερα, Μεγάλη Παρασκευή! Έξω! Έξω!

    Όλ' αυτά τ’ άκουσε σε μισό δευτερόλεπτο. Άρπαξε το πέπλο-της, ξέφυγε του αστυφύλακα και χάθηκε σε μια πόρτα. Το πλήθος την ακολουθούσε. Μπροστά-της φανερώθηκε μια στριφτή σκαλίτσα. Ανέβηκε. Βρέθηκε απάνω, στο καμπαναριό. Άκουε το βουητό να πλησιάζει, και τη σκάλα να βόγγει και να τρίζει, απο τα τόσα βήματα. Ρίχτηκε στο κενό…

 

   Άνοιξε μια στιγμή τα μάτια. Συνάντησε το πρόσωπο του Αντώνιου που έσκυφτε απάνω της με αγωνία.

   — Δε με θέλησε... Γιατί; μουρμούρισε.

   — Σε θέλησε. Δέν πρόφτασε να στο πει. Τον σκότωσαν. Ακούς;

   Οι καμπάνες του Επιτάφιου έκρουαν πένθιμα.

   — Τον κηδεύουνε. Κατάλαβες;

   — Ω Αφέντη! Με θέλησε; Λές αλήθεια;

   — Μα ναί ! Αν δέν τον σκότωναν θα σ' έδινα!

   Μια άφταστη ευδαιμονία γράφτηκε στά πονεμένα χαρακτηριστικά του παιδιού.

    Έκλεισε τα μάτια.

   Έξω οι καμπάνες χτυπούσαν, χτυπούσαν..

 

   Την έθαψε στον κήπο του. Ανάμεσα στις πορτοκαλιές… Απάνω στο χώμα έστησε το μαρμάρινο Ναζωραίο.

   (Άραγε να το 'νιωσε η μικρούλα χορεύτρια; Άραγε να ρίγησε;)

 

 

                                ΕΙΡΗΝΗ ΚΑΛΚΑΝΗ

  

 

 

 

 

[ το διήγημα της

Ειρήνης Καλκάνη

«Η μικρή μπαγιαντέρα»

δημοσιεύθηκε στο περ. «Το Ταξίδι»,

Αθήνα, Έτος Α’, τεύχος 1, Μάης 1945, (σ. 28-30).]

 

(το διήγημα είναι δημοσιευμένο σε μονοτονικό.

Το μονοτονικό σύστημα ήταν η εκδοτική γραμμή του συγκεκριμένου περιοδικού.

 H ορθογραφία επακριβώς η ίδια με το πρωτότυπο κείμενο.)  








     Λόγος Έμφρων

logosemfron.blogspot.com



Έλλη Αλεξίου - Οι περβολαραίοι - Χρονογράφημα - 1945 - περ. Ελεύθερα Γράμματα - ΜΝΗΜΟΤΕΧΝΕΙΟΝ

 

ΕΛΛΗ ΑΛΕΞΙΟΥ

   Οι Περβολαραίοι (1945)

 

 

         Οι Περβολαραίοι  

  Από την τάξη των εγκληματιών, τον καιρό της πείνας, εγώ συμπονούσα τους περβολαραίους.

   Πώς να κρύψουν οι κακόμοιροι τους θησαυρούς των! Η δουλειά μου με υποχρέωνε τότες να πεζοπορώ δυό ώρες στον κάμπο του Μοσχάτου. Τα δέντρα, τα χωράφια, οι άνθρωποι μου είχαν γίνει οικείοι.

  Η γη είναι αθώα, ανυπόκριτη, ανυστερόβουλη. Ότι βγάζει το φανερώνει. Έβλεπες το περιζήτητο ραδικάκι, που μό­λις ξετρύπωνε από το χώμα, τέντωνε τα χεράκια του ψηλά: «εδώ είμαι!».

   Κι' αν πεις πια για τις αγκινάρες, τα λάχανα ή τα κουνουπίδια, αντί να μπαίνουνε λιγουλάκι στο νόημα, τεντώνανε τα κεφάλια τους όσο μπορούσαν πιό ψηλά.

   Ρωτάς και για τις ντομάτες; όσο ήσαν άγουρες ήσαν πράσινες και δεν τις ξεχώριζες από τα φύλλα κι' άμα ωρίμαζαν κατακοκκίνιζαν κι’ ερέθιζαν τα μάτια των πεινασμένων.

   Γιά φαν­ταστείτε, αν οι λίρες ήσαν τζερτζεβατικά, και κάθε  που ο μαυραγορίτης αποχτούσε μιά λίρα, φύτρωνε ταυτόχρονα από τη γη ένα χέρι, και την κράταγε ψη­λά. . . Τί άγρυπνες νύχτες, σε τί τρομάρες θα ζούσαν οι έμποροί μας! . . .

   Οι περβολαραίοι μοιάζανε τότες, πολύ με τους μεγαλοβιομήχανους. Που τις ματσαρά­γκες τους, την αρπακτικότητά τους, την ξέρουν και τη βγάζουν στα φόρα οι εργάτες τους. Κι’ ανάμεσα αφεντικού και προσωπικού κυριαρχεί πάντα το χρυσωμένο μίσος.

   Καθώς πηγαίνοντας έβλεπα ως πέρα, να λευκάζει το  κύμα των κουνουπιδιών, δεν ξέρω πως μου φαίνουνταν σαν διαδη­λωτές, που βγάζανε στα φόρα τ’ άπλυτα του αφεντικού.

  - Δόσε μου όσο-όσο, νά! κείνο το μικρούλι  κουνουπιδάκι... δέ χωνεύουνε πιά τα παιδιά μου τις λαχανίδες. . .

  - Γιά τουφέκι μας έχεις; τά 'χουν επιτάξει οι Ιταλοί...

    « ... Π' ανάθεμά τα, λέγανε μέσ’ απ' τα δόντια τους οι περβολαραίοι, να μην μπορεί κανείς να τα κρύψει κι’ αυτά κάτω απ' το χώμα σαν τα παντζάρια!. . . »

    Άμα όμως παραθέριεψε η πεί­να, τα λογής «απαγορεύεται» και «έχουν επιτάξει» δέ φελούσαν. Η φτωχολογιά έπεφτε τις νύχτες πάνω στους κήπους και τους ρήμαζε. Όλη τη συγκομιδή τις πρώιμες αγκινάρες, σε μια νύχτα μέσα τις ξεσήκωσαν άγνωστοι απ’ το κτήμα του Γεωργαντή — ευλογημένα να είναι τα χεράκια τους!—.

   Όπου μπήκαν σ’ εφαρμογή «έκτακτα μέτρα τάξεως». Ιδρύθηκαν απ’ τους περβολαραίους «ένοπλα τάγματα ασφαλείας» επί γενναία αμοιβή. Κι’ αυτά αλληλοσκοτώνουνταν τις νύχτες με τους ξέφρενους πεινασμένους και προστάτευαν τα κτήματα και τις οικογένειες των τσιφλικάδων. Τα αφεντικά μάλιστα τα καθαυτό αφεντικά — στα κτήματα απόμεναν, τίποτα παπούδες και γιαγιάδες — οι γυιοί κ' οι θυγατέρες μεταφερόμενοι στα καλύτερα ξενο­δοχεία των Αθηνών, ζούσαν τη μεγάλη ζωή, καμαρώνοντας από τα μπαλκόνια τους τον ξεψυχισμένο όχλο των πεζοδρομίων…

 

 

 

[ Το Χρονογράφημα

της Έλλης Αλεξίου

«Οι Περβολαραίοι»,

χρονογράφημα αναφερόμενο στην Κατοχή,

δημοσιεύθηκε

στο περ. «Ελεύθερα Γράμματα»,

αριθ. 2, Σάββατο 12 Μαϊου 1945, (σ. 16). ]

 

 Έλλη Αλεξίου (1894-1988) 





     Λόγος Έμφρων

logosemfron.blogspot.com